Luchtú carranna leictreacha in Éirinn: cad atá ag athrú?

Tá breis agus 270,000 feithicil leictreach ar bhóithre na hÉireann, agus tá plean nua ag an Rialtas chun an líonra luchtaithe a leathnú dóibh. Seo cuntas ar a bhfuil ag athrú cheana, agus ar a bhfuil fós ar pháipéar.

Plean trí bliana

D'fhoilsigh an Roinn Iompair an Straitéis Náisiúnta um Bonneagar Luchtaithe Feithiclí Leictreacha 2026-2028, agus tá leagan Gaeilge di ar fáil chomh maith leis an leagan Béarla. Is é is aidhm di tacú leis an sprioc náisiúnta go mbeidh 30% de ghluaisteáin phríobháideacha na tíre leictreach faoi 2030.

Agus tá an líon ag fás go tapa. Faoi Mheán Fómhair 2026, bhí breis agus 270,000 feithicil leictreach cláraithe, agus cláraíodh breis agus 76,000 díobh sin ó Mheán Fómhair 2025 i leith. Is mór an t-éileamh é sin ar an líonra luchtaithe, agus is air sin atá an straitéis dírithe.

Sa bhaile is mó a luchtaítear

Tá rud amháin soiléir sa straitéis: is sa bhaile a dhéanfar formhór mór an luchtaithe. Meastar go ndéanfar os cionn 80% den luchtú ar fad ansin. Tá rochtain ag thart ar ochtar as gach deichniúr úinéirí carranna in Éirinn ar pháirceáil phríobháideach lasmuigh den tsráid, cabhsa mar shampla, agus is é an luchtú baile an phríomhrogha i gcónaí.

Ach ní hé sin an scéal ar fad. Má tá cónaí ort in árasán, nó i dteach sraithe gan chabhsa, nó má bhíonn tú ag tiomáint ó cheann ceann na tíre go minic, beidh líonra poiblí iontaofa uait. Sin é croí an phlean.

Luchtairí nua ar na bóithre móra

Sheol ZEVI (Feithiclí Astaíochtaí Nialasacha Éireann) agus Bonneagar Iompair Éireann (TII) trí scéim deontais le haghaidh luchtaithe ardchumhachta ar na mórbhóithre. Seoladh Céim 1 go luath in 2024, agus an dara babhta ag deireadh na bliana sin; Céim 2 i mí Dheireadh Fómhair 2024; agus Céim 3 i mí Feabhra 2025. De réir TII, roghnaíodh 162 suíomh faoi na trí chéim, agus díríonn an tacaíocht deontais ar 516 pointe luchtaithe ardchumhachta. Deir an straitéis go raibh ar shuíomhanna na mótarbhealaí a bheith laistigh de 3 km ó bhealach amach.

Ach ní hionann fógra agus luchtaire atá ag obair. Deir an straitéis go bhfuil tús curtha leis an obair thógála, agus go bhfuil an acmhainn a theastaíonn uathu ar an eangach leictreachais faighte ag formhór na suíomhanna. Mar sin féin, seiceáil sula n-imíonn tú ar aistear fada.

Tá plean níos leithne ag an straitéis don líonra poiblí. Faoi dheireadh na chéad chéime den phlean sin (2025-2027), ba cheart go mbeadh thart ar 90,000 kW breise de chumhacht luchtaithe phoiblí ar fáil, méadú 60% ar an 150,000 kW a bhí ann i mí Mheán Fómhair 2025.

Luchtú níos gaire don bhaile

Sa dara céim (2027-2030), is iad na húdaráis áitiúla a bheidh i gceannas, de réir an phlean. Díreofar ar dhá chineál luchtaithe: luchtú cinn scríbe, áit a bhfágann tú an carr ar aon nós (ag ionad siopadóireachta nó ag óstán, abair), agus luchtú comharsanachta, do dhaoine nach féidir leo luchtú sa bhaile.

Tá tús curtha leis an obair sin cheana féin in áiteanna áirithe. I Luimneach, tá 30 luchtaire beartaithe ag 15 shuíomh, agus i mBaile Átha Cliath tá 200 pointe luchtaithe beartaithe ag 50 suíomh ar fud na gceithre chomhairle. Tá na tionscadail sin fós á ndearadh go mion nó á dtógáil. Tá na húdaráis áitiúla eile ag cur bailchríche ar a gcuid straitéisí réigiúnacha féin. Tá treoirscéimeanna ar siúl i 15 cinn acu faoi láthair, agus táthar ag súil go dtosófar ar na straitéisí iomlána a chur i bhfeidhm níos déanaí in 2027.

Beidh ról ag na clubanna spóirt freisin. Faoi Scéim Clubanna Spóirt an Oileáin Chomhroinnte, cuirfear luchtairí tapa (50 go 100 kW) isteach ag clubanna, agus meastar go gcríochnófar formhór na suiteálacha in 2027.

SA nó SD? kW nó kWh?

Stáisiún luchtaithe. Íomhá: PlugShare.

Tá dhá chineál luchtaire ann. Úsáideann cuid acu sruth ailtéarnach, SA (AC i mBéarla), agus úsáideann cuid eile sruth díreach, SD (DC). De réir na straitéise, tá trí chatagóir SA ann: mall (faoi 7.4 kW), meánach (7.4 go 22 kW) agus tapa (os cionn 22 kW). I gcás SD, tá luchtairí ar chumhachtaí éagsúla, ó níos lú ná 50 kW go dtí os cionn 150 kW.

Is fusa an difríocht idir kW agus kWh a thuiscint má smaoiníonn tú ar bhuicéad faoin sconna. Is é an cileavata (kW) an ráta: cé chomh tréan is atá an sruth ag teacht as an sconna. Tomhaistear an méid fuinnimh i gcileavatuair (kWh): is ionann é agus an t-uisce a bhailíonn sa bhuicéad. Má mhaireann ráta 7 kW ar feadh cúig huaire an chloig, seachadann an pointe luchtaithe 35 kWh (7 × 5). D'fhéadfadh níos lú ná sin a bheith stóráilte sa cheallra mar gheall ar chaillteanais; braitheann an ráta iarbhír ar an gcarr agus ar an luchtaire freisin.

Rud amháin eile: má bhíonn níos mó ná carr amháin ag luchtú ag an stáisiún céanna, roinntear uaschumhacht an stáisiúin ar na pointí luchtaithe. Mar sin, d'fhéadfadh sé go bhfaigheadh do charr níos lú ná an uaschumhacht atá luaite leis an stáisiún.

Eolas beo don tiománaí

Tá sonraí faoi phointí luchtaithe mar chuid den phlean freisin: an bhfuil siad ar fáil, cén cineál nascóra atá orthu, cén luas atá acu agus cá bhfuil siad. Ba cheart go gcabhródh na sonraí sin le haipeanna agus le pleanálaithe turais luchtaire atá ar fáil a aimsiú ar do bhealach.

Cábla trasna an chosáin? Níl cead anois

Mura bhfuil cabhsa agat, b'fhéidir gur smaoinigh tú ar chábla a shíneadh ón teach amach chuig an gcarr ar an tsráid. Is é an réiteach atá sa straitéis ná luchtú traschosáin: cainéal sa chosán ina luíonn an cábla agus é ag dul trasna, seachas é a bheith sínte ar dhromchla an chosáin.

Faoi láthair, i mí na Samhna 2026, níl cead cábla luchtaithe a chur trasna an chosáin. Molann an straitéis an dlí a athrú chun é sin a cheadú amach anseo. Faoin bplean, bheadh cead ón údarás áitiúil ag teastáil. Tá sé beartaithe freisin go dtabharfaidh ZEVI scéim mhaoinithe chun cinn amach anseo.

Cad eile atá romhainn?

Cuirfidh an Roinn Iompair tús le hathbhreithniú meántéarma in 2027, le féachaint conas atá ag éirí leis an bplean. Idir an dá linn, is fiú cuimhneamh ar an difríocht idir plean agus plocóid: tá go leor ag teacht, ach bí cinnte go bhfuil an luchtaire ann, agus ag obair, sula dtugann tú d'aghaidh air.

Nóta: Agus an t-alt seo á scríobh, níl aon chaidreamh tráchtála ag Techknow Ireland le haon soláthraí luchtaithe feithiclí leictreacha.

Níl Techknow Ireland freagrach as ábhar suíomhanna seachtracha ná suíomhanna tríú páirtí.